Business

header ads

Tìm hiểu về nguồn gốc và Kiểu nhà nước nói chung trên thế giới

Trước khi đi vào nội dung chính thì chúng ta cùng nhau tìm hiểu thế nào là nhà nước, cách tiếp cận nhà nước như thế nào?

Trước tiên như rất nhiều kiến thức mà chúng ta đã từng tìm hiểu và được biết, nhà nước là một hiện tượng xã hội rất đa dạng và phức tạp, được nghiên cứu ở nhiều góc đọ, phạm vi khác nhau, từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, năng lực nhận thức khác nhau và có thể bị chi phối bởi nhiều yếu tố lợi ích, quan điểm chính trị... từ đó có nhiều cách hiểu nhà nước là gì?.

Theo quan điểm của nhà tư tưởng vĩ đại thời kỳ cổ đại Aristote, Nhà nước là sự kết hợp của các gia đình. Đề cập đến mối quan hệ với quốc gia, nhà nước là một đơn vị chính trị độc lập, có một vùng lãnh thổ được công nhận là dưới quyền thống trị của nó, một số tác giả khác cũng cho rằng Nhà nước là tổ chức quyền lực chính trị của xã hội có giai cấp, có khả năng đặt ra và thực thi pháp luật nhằm thiết lập trật tự xã hội nhất định trong phạm vi lãnh thổ của mình. 

Nhà nước theo I.Kant "Nhà nước là sự kiên kết của nhiều người phục tùng pháp luật, Nhà nước là trong tư tưởng là cái gì đó phải phù hợp với các nguyên tắc của pháp luật. Một số tác giả cũng cho rằng, theo cách hiểu này, Nhà nước hiểu theo nghĩa rộng là tổ hợp các thể chế nắm giữ những phương tiện cưỡng chế hợp pháp, thi hành trên một vùng lãnh thổ được xác định và người dân sống trên lãnh thổ đó được đề cập như một xã hội.

Một số quan điểm của Angghen khi nghiên cứu về nguồn gốc của nhà nước đã đề xuất một số quan điểm về nhà nước, ông cho rằng Nhà nước là sản phẩm của xã hội đã phát triển đến giai đoạn nhất định, khi xã hội đã phân chia thành giai cấp và mâu thuẫn giai cấp là không thể điều hòa được, nhà nước là lực lượng nảy sinh từ xã hội nhưng lại đứng trên xã hội, có nhiêm vụ làm giảm bớt sự xung đột và giữa cho sự xung đợt đó trong vòng trật tự. Từ quan điểm của Ăng ghen, Lê Nin có quan niệm: nhà nước bao gờ cũng là một bộ máy nhất định, nó tự tách ra từ xã hội và gồm một nhóm người chỉ chuyên hay gần như chỉ chuyên, hay chủ yếu chỉ chuyên làm công việc cai trị, nhà nước sinh ra để thực hiện sự thống trị giai cấp, Nhà nước là bộ máy dùng để duy trì sự thống trị của gia cấp này đối vớ giai cấp khác, ngoài ra, ông còn nhấn mạnh Nhà nước theo đúng nghĩa của nó là bộ máy trấn áp đặc biệt của giai cấp này đối với giai cấp khác.

Tóm lại, có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm nhà nước, mỗi cách tiếp cận xây dựng nên khái nhiệm nhà nước với ý nghĩa riêng, phục vụ mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu riêng, điều này cũng chứng tỏ nhà nước là một hiệu tượng đa dạng, phức tạp, khái niệm nhà nước có nội hàm phong phú và có tính đa diện, đa chiều.

Theo như những cách hiểu ở trên, chúng ta có thể hiểu rằng:

Nhà nước là một hình thức tổ chức của con người, nhà nước không đồng nhất với xã hội, nó chỉ là một bộ phận của xã hội, nhà nước bao gồm những người không tham gia vào hoạt đông sản xuất trực tiếp, nó được tổ chức ra để quản lý xã hội, điều hành mọi hoạt động của xã hội. Sự ra đời của nhà nước và tồn tại của nó trong đời sống xã hội là tất yếu trước nhu cầu phối hợp hoạt động chung, duy trì trật tự xã hội, phòng chống ngoại xâm, thiên tai, bảo vệ lợi ích chung của cộng đồng. Nhà nước được xem như là cơ quan quyền lực tối cao của xã hội nhưng lại bị chi phối bởi những kẻ mạnh, lực lượng này dùng nhà nước vừa thực hiện việc điều hành các hoạt động chung của xã hội vừa làm lợi ích riêng cho giai cấp mình.

Tóm lại một lần cuối: có thể định nghĩa Nhà nước như sau "Nhà nước là tổ chức quyền lực đặc biệt của xã hội, bao gồm một lớp người được tách ra từ xã hội để chuyên thực thi quyền lực, nhằm tổ chức và quản lý xã hội, phục vụ lợi ích chung của tòan xã hội cũng như lợi ích của lực lượng cầm quyền trong xã hội.

Để hiểu rõ hơn và phân biệt được Nhà nước và các tổ chức khác trong xã hội, chúng ta cùng tìm hiểu đặc trưng cơ bản của nhà nước.
Nhà nước có 5 đặc trưng cơ bản sau: (i) Nhà nước có quyền lực đặc biệt (quyền lực nhà nước); (ii) Nhà nước thực hiện việc quản lý dân cư theo lãnh thổ; (iii) Nhà nước thực thi chủ quyền quốc gia; (iv) Nhà nước ban hành pháp luật và dùng pháp luật làm công cụ quản lý xã hội; (v) Nhà nước quy định và thực hiện việc thu thuế, phát hành tiền. Chúng ta cùng tìm hiểu cụ thể như sau:

(i) Nhà nước có quyền lực đặc biệt (quyền lực nhà nước)
Quyền lực của nhà nước là khả năng của Nhà nước nhờ đó mà các cá nhân, tổ chức trong xã hội phải phục tùng ý chí của nhà nước. "khả năng" của nhà nước phụ thuộc vào sức mạnh bạo lực, sức mạnh vật chất, uy tín của nhà nước trong xã hội hay khả năng vận động quần chúng của nó. Quyền lực nhà nước tồn tại trong mối quan hệ giữa nhà nước với các cá nhân, tổ chức trong xã hội. Trong mối quan hệ này, nhà nước là chủ thể quyền lực, các cá nhân, tổ chức trong xã hội là đối tượng của quyền lực ấy, họ phải phục tùng ý chí của nhà nước. Quyền lực nhà nước cũng tồn tại trong mối quan hệ giữa nhà nước với các thành viên cũng như cơ quan của nó, trong đó thành viên phải phục tùng tổ chức, cấp dưới phải phục tùng cấp trên.

Nhà nước là tổ chức đại diện chính thức cho toàn thể xã hội, vì vậy quyền lực nhà nước là quyền lực đặc biệt, bao trùm đời sống xã hội, chi phối mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội, tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, để thực hiện được quyền lực nhà nước, có một lớp người tách ra khỏi hoạt động sản xuất trực tiếp, tổ ức thành các cơ quan khác nhau, mỗi cơ quan chuyên đảm nhiễm những công việc nhất định, hợp thành bộ máy nhà nước từ trung ương đến địa phương.

(ii) Nhà nước thực hiện việc quản lý cư dân theo lãnh thổ
Từ cách hiểu của nhà nước thì chúng ta thấy rằng Nhà nước lấy việc quản lý că dân theo lãnh thổ làm điểm xuất phát, người dân không phân biệt huyết thống, dân tộc, giới tính, cứ sống trên một khu vực nhất định thì chịu sử quản lý của một nhà nước nhất định và do vậy họ thực hiện quyền và nghĩa vụ trước nhà nước theo nơi mà họ cư trú.

(iii) Nhà nước thực thi chủ quyền quốc gia
Nhà nước có quyền lực ba trùm phạm vi lãnh thổ quốc gia, đứng trên mọi cá nhân, trổ chức trong xã hội, vì vậy nhà nước là tổ chức duy nhất có đủ tư cách và khả năng đại diện chính thức và hợp pháp của quốc gia, thay mặt quốc gia dân tộc thực hiện và bảo vệ chủ quyền quốc gia, chủ quyền quốc gia mang nội dung chính trị pháp lý, nó thẻ hiện quyền quyết định tối cao và độc lập, tự quyết mọi vấn đề đối nội và đối ngoại, không phụ thuộc vào bất kỳ cá nhân, tổ chức nào trong nước cũng như các nhà nước khác, các tổ chức quốc tế. Trong xã hội không có dân chủ, chủ quyền quốc gia thuộc về nhà nước. Trong điều kiện của xã hội dân chủ, quyền lực tối cao trong xã hội thuộc về nhân dân, nhân dân ủy quyền cho nhà nước thay mặt nhân dân tổ chức thực hiện và bảo vệ chủ quyền quốc gia.

(iv) Nhà nước ban hành pháp luật, dùng pháp luật làm công cụ quản lý xã hội

Pháp luật là quy tắc ứng xử cảu con người trong đời sống cộng đồng, nhà nước là tổ chức đại diện cho xã hội, thay mặt xã hội ban hành pháp luật, cung ứng cho xã hội một lại quy tắc xử sự mang tính bắt buộc đối với mọi các nhân, tổ chức trong xã hội. Nhà nước là tổ chức duy nhất có quyền ban hành pháp luật, đồng tời với tư cách là người có sứ mệnh tổ chức và quản lý mọi mặt của đời sống xã hội, nhà nước phải sử dụng pháp luật, dựa vào pháp luật, là phương tiện đặc biệt quan trọng để tổ chức và quản lý xã hội. Mọi các nhân, tổ chức trong xã hội có nghĩa vụ tôn trọng và thực hiện pháp luật một cách nghiêm chỉnh.

(v) Nhà nước quy định và thực hiện việc thu thuế

Thuế là khoản tiền hay hiện vật mà người dân buộc phải nộp cho nhà nước theo quy định của pháp luật. Nhà nước là một bộ máy được tách khỏi lao động sản xuất trực tiếp để chuyên thực hiện chức năng quản lý xã hội do vậy nó phải được nuôi dưỡng  từ nguồn của cải do dân cư đóng góp. Thiếu thuế bộ máy nhà nước không thể tồn tại được. Bên cạnh đó, thuế còn là nguồn của cải quan trọng phục vụ cho việc phát triển các mặt của đời sống. Chỉ nhà nước mới có quyền quy định và thực hiện việc thu thuế vì nhà nước là tổ chức duy nhất có tư cách địa diện chính thức cho toàn xã hội. Nhà nước phát hành tiền làm phương tiện trao đổi trong sản xuất và phân phối, tiêu dùng của cải trong đời sống.

Từ cách hiểu và các đặc điểm của nhà nước nêu trên, chúng ta cùng tìm hiểu về Nguồn gốc của nhà nước và đối chiếu lại với nội dung nêu trên để hiểu được vấn đề này.

Nguồn gốc của nhà nước.

Xuất phát từ quan niệm khác nhau về Nhà nước vì vậy mà nguồn gốc của nhà nước có nhiều cách giải thích và hiểu khác nhau.

Theo chủ nghĩa phi Mac-xít, nguồn gốc nhà nước được tiếp cận theo các thuyết khác nhau như: học thuyết thần học, thuyết gia trưởng, thuyết kế ước xã hội, thuyết bạo lực...

- Thuyết thần học nói nguồn gốc nhà nước là do thượng đế sáng tạo ra còn người, sáng tạo ra thế giới thời sáng tạo ra nhà nước để cai quản con người. Quyền lực nhà nước là do thượng đế ban cho, nhà vua là thiện tử, là sứ giả của thần linh, là cái bóng của thượng đế, nhận quyền lực của thượng đế để thế thiên hành đạo. Thay mặt cho thượng đế cai quản xã hội.

- Thuyết gia trưởng co nhà nước là kết quản của sự phát triển tự nhiên của gia đình, nhà nước có trong mọi xã hội. Theo trường phái này quan niệm, xã hội như một gia đình mở rộng, nhà chính là cái nước nhỏ, nước từ là cái nhà to. Trong mỗi gia đình đều có người gia trưởng đứng đầu làm nhiệm vụ cai quản gia đình nhà nước được xem như người đứng đầu xã hội, thực hiện việc cai quản xã hội, quyền lực nhà nước là sự phát triển tiếp tục quyền lực của người gia trưởng và về bản chất cũng giống như quyền lực của người gia trưởng.

- Thuyết khế ước xã hội: nguồn gốc nhà nước bắt nguồn từ xã hội, Vì khả năng cũng như cách thức bảo vệ mỗi người trong xã hội là khác nhau, nên khi mỗi người đều tự bảo vệ lấy quyền tự do của mình thì có thể dẫn xã hội đến trạng thái hỗn loạn. Trong điều kiện đó, cộng đồng xã hội đã họp lại với nhau soạn một bản khế ước chung, trong đó thỏa thuận thành lập nên nhà nước, trao cho nhà nước các quyền vốn là của mọi người để nó thay mặt mọi người bảo vệ các quyền, tự do của họ. một khi nhà nước không hoàn thành sứ mệnh được giao phó, các quyền tự nhiên của con người bị vi phạm xã hội có thể hủy bỏ khế ước cũ, soạn thảo khế ước mới để thành lập nhà nước mới.

- Thuyết bạo lực giải thích nhà nước là sản phẩm của cuộc chiến tranh giữa các thị tộc. Trong thời địa nguyên thủy, các thị tộc thường gây chiến với nhau nhằm mở rộng địa bàn cư trú, tìm kiếm thức ăn, nguồn nước. Kết quả của các cuộc chiến đố là thị tốc chiến thắng cần có công cụ để nộ dịch kẻ bại trân. Vì vậy học đã thiết lập ra hệ thống cơ quan bạo lực đặc biệt, đó chính là nhà nước.

Theo chủ nghĩa Mac - xít (bằng phương pháp duy vật biện chứng), nhà nước là một hiện tượng xã hội máng tính lịch sử, nó xuất hiện một cách khách quan, là sản phẩm của đời sống xã hội khi xã hội đã phát triển đến một giai đoạn nhất định, trong xã hội xuất hiện chết độ tư hữu và phân chia thành các giai cấp đối kháng.

Quan điểm của Mác - Lenin, chế độ cộng sản nguyên thủy là thời kỳ chưa có nhà nước. Tổ chức thị tộc, bộ lạc tồn tại trong một thòi kỳ lịch sửa nhất định, dần dần, do tác động của nhiều yếu tố, nói thoái hóa và tan rã dần từng bước, nhường chỗ cho một hình thức tổ chức mới, đó là nhà nước. Theo Angghen, có hai nguyên nhân cơ bản làm cho tổ chức thị tộc, bộ lạc tan rã, nhà nước xuất hiện đó là nguyên nhân kinh tế và nguyên nhân xã hội.
Tìm hiểu về nguồn gốc và Kiểu nhà nước nói chung trên thế giới

Sự phát triển của công cụ lao động làm cho năng suất lao động ngày càng được nâng cao, dần dần đủ cho tiêu dùng và có của cải dư thừa, chính nhu cầu quản lý số của cả dư thừa đã làm nảy sinh mầm mống của chế độ tư hữu. Mặt khác, sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn đến các cuộc phân công lao động trên quy mô lớn, chăn nuôi, thủ công nghiệp, thương nghiệp dần tách ra khỏi trồng trọt, trở thành những ngành kinh tế độc lập. Khi sản xuất được chuyên môn hoá thì nó lại càng có điều kiện phát triển hơn nữa, của cải làm ra ngày càng nhiều càng góp phần củng cố tư tưởng tư hữu, cũng do sự phát triển của công cụ lao động đã làm cho sản xuất có thể tiến hành sản xuất riêng theo mỗi gia đình. Mới đầu chỉ làm tạm chia, người ta vẫn định kỳ chia lại. Tuy nhiên, một khi sản xuất được tiến hành riêng thì đồng thời sự khác biệt giàu nghèo cũng từng bước xuất hiện, làm cho con người ý thức ngày một sâu sắc hơn nữa về tư hữu. Việc định kỳ chia lại tư liệu sản xuất, vì vậy mà trở nên thưa dần và cuối cùng thì mất hẳn. Tư liệu sản xuất thuộc sở hữu chung của cả cộng đồng dần dần trở thành sở hữu riêng trong các gia đình, họ có thể đem bán, trao đổi hay để lại cho con cháu kế thừa.

Sự sản xuất phát triển khiến cho nhu cầu lao động ngày càng tăng, trước đây tù binh thường bị giết thì nay sẽ sử dụng làm nô lệ. Ban đầu nô lệ còn lẻ tẻ, địa vị họ chư đến mức quá thấp kém. Về sau, số lượng nô lệ ngày càng một đông đảo, nô lệ trở thành sở hữu trong các gia đình như các loại tài sản khác. Khi phân hóa giàu nghèo trở nên rõ nét, sự tương trợ giữa các gia đình mất dần, thay vào đó là cho vay nặng lãi và cầm cố tài sản... những người nghèo khổ chiếm số đông trong xã hội, ...
Mâu thuẫn xã hội ngày càng gia tăng, đấu tranh giai cấp ngày càng gay gắt, tổ chức thị tộc bộ lạc ngày càng trở nên bất lực, không thể đảm nhiệm vài trò tổ chức và quản lý các công việc chung của cộng đồng. Khi đó một tổ chức mới với những cơ quan mới hoàn toàn xa lạ với tổ chức thị tộc, bộ lạc đang từng bước hình thành, tổ chức đó được gọi là nhà nước. Nhà nước xuất hiện đẻ tổ chức và quản lý các công việc chung của đời sống cộng đồng, những công việc mà trước đây tổ chức thị tộc, bộ lạc đảm nhiệm, đồng thời nhà nước xuất hiện còn làm dịu bớt đi sự xung đột giai cấp, giữ cho sự xung đột đó trong vòng trật tự, làm cho những giai cấp có quyền lợi đối lập nhau đó không đi đến chỗ tiêu diệt lẫn nhau và tiêu diệt luôn cả xã hội. Nhà nước xuất hiện bởi nhu cầu khách quan của đời sống xã hội, nhu cầu tổ chức đời sống chung, đảm bảo trật tự chung. Tuy nhiên, nhà nước ra đời từ yêu cầu phải kiềm chế những đối kháng giai cấp, nhưng vì nhà nước đồng thời cũng ra đời giữa cuộc xung đột giữa các giai cấp ấy, cho nên theo lệ thường, nó là nhà nước củ giai cấp có thế lực nhất, của giai cấp thông trị về kinh tế và mặt chính trị và do đó có thêm các thủ đoạn mới để trấn áp và bóc lột giai cấp bị áp bức.


Đăng nhận xét

0 Nhận xét